Wat is een eiwitshift?

Eiwitten in ons voedsel

Eiwitten zijn onmisbaar als bouwstof voor het lichaam in groei, voor het aanmaken van bloedcellen, enzymen en hormonen en voor het onderhoud en herstel van lichaamsweefsels. Voedingsmiddelen die rijk zijn aan eiwitten kunnen van dierlijke (vlees, vis, zeevruchten, insecten, melk en melkproducten, eieren), microbiële (fungi, bacteriën en microalgen) of plantaardige herkomst (granen, peulvruchten, noten, zaden) zijn. Een van de grote uitdagingen voor ons voedingspatroon is de verhouding te verbeteren tussen dierlijke en plantaardige of alternatieve eiwitbronnen. Die verhouding is vandaag zowel op het vlak van milieu als gezondheid niet optimaal.

Eiwitshift op ons bord

Het voedsel is in Vlaanderen van hoge kwaliteit en de Vlaming eet in het algemeen vrij divers, maar ons voedingspatroon legt ook een zware druk op het leefmilieu en op de eigen gezondheid door een te hoog aandeel in dierlijke producten en zogenaamde lege calorieën (producten met een hoge energieaanbreng en lage nutritionele waarde). Daarnaast eet de gemiddelde Vlaming niet alleen te veel, maar ook te weinig groenten, fruit, granen en peulvruchten. 
 
In een meer plantaardig en een minder dierlijk eetpatroon, halen we een kleiner percentage eiwitten uit dierlijke producten en een groter percentage uit plantaardige producten – en eten we over het algemeen dus meer plantaardige producten en minder dierlijke producten. Die evolutie wordt de eiwitshift genoemd. Vandaag is de verhouding ongeveer 60/40 (dierlijke/plantaardige eiwitbronnen). Het doel is om de verhouding tussen dierlijke en plantaardige eiwitten in de Vlaamse consumptie te verbeteren met het zicht op een verhouding van 40/60 dierlijke/plantaardige eiwitten tegen 2030. De Green Deal Eiwitshift die vier jaar loopt, wil bijdragen aan die doelstelling. 

Wat betekent een eiwitshift voor het milieu?

Algemeen bekeken hebben dierlijke producten een grotere milieuvoetafdruk dan plantaardige eiwitbronnen zoals peulvruchten, granen en sommige andere vleesvervangers. Per kilogram eiwit en per kilocalorie vereisen ze meer land en water en veroorzaken ze meer broeikasgasemissies en stikstofverliezen naar water en lucht. Daarenboven is de impact op de biodiversiteit hoger bij dierlijke productie. Hoewel de voetafdruk van producten en productiemethodes sterk varieert, is de milieuwinst van voedingspatronen met minder dierlijke producten behoorlijk. 

milieu-impact voedingFiguur: Milieu-impact per 100 gr eiwitten van verschillende voedingsmiddelen gekeken naar uitstoot van broeikasgassen, landgebruik en watergebruik.
 

Dierlijke producten maken deel uit van een gezond en milieuverantwoord voedingspatroon, want zij vormen een belangrijke schakel in ons voedingssysteem en dragen bij aan de levering van een aantal essentiële voedingsstoffen. De hoeveelheid vlees en andere dierlijke producten die we eten, draagt echter sterk bij tot de totale milieu-impact van ons voedingspatroon. Minder vlees consumeren is dan ook een van de belangrijkste adviezen om de ecologische voetafdruk van ons voedingspatroon te verkleinen. 

Wat betekent de eiwitshift voor onze gezondheid? 

Voedingspatronen rijk aan ongeraffineerde of minimaal bewerkte plantaardige producten zoals volle granen, groenten, fruit, peulvruchten en noten verlagen het risico op tal van chronische ziekten. Ze verkleinen het risico op coronaire hartziekten en beroerte. Verder zijn deze patronen geassocieerd met een lager risico op diabetes type 2 en darmkanker. Voeding gerelateerde ziekten leggen een enorme druk op de betaalbaarheid van onze gezondheidszorg.

Weinig of niet-bewerkte producten van dierlijke oorsprong (vis, eieren, melkproducten, wit en rood vlees) passen in een gezond voedingspatroon. Ze leveren een bijdrage aan de inname van hoogwaardige eiwitten, B-vitaminen en mineralen. In de huidige consumptiepatronen neemt voeding van dierlijke oorsprong (met name rood en bewerkt vlees) een te grote plaats in. 


© Vlaams Instituut Gezond Leven

De Voedingsdriehoek  van het Vlaams Instituut Gezond Leven raadt aan om plantaardige producten als basis voor elke maaltijd te nemen en dierlijke producten als een aanvulling te beschouwen. Meer variatie in de eiwitbronnen is hierbij het codewoord: wissel doorheen de week af tussen plantaardige eiwitbronnen zoals peulvruchten, noten en tofu en vis, gevogelte en rood vlees. Ook het verkleinen van de portiegrootte is een stap in de goede richting. De voorkeur ligt bij niet of weinig bewerkte producten. Producten met een hoge energieaanbreng en een hoog gehalte aan vet, suiker en zout, maar weinig of geen voedzame stoffen zoals vitaminen, mineralen en vezels zijn zo veel als mogelijk te vermijden. 

De eiwitshift in Vlaanderen: economische kansen en innovatiepotentieel als troef

De Vlaamse agro-voedingssector is een diverse en hoogkwalitatieve keten met een grote diversiteit aan spelers. Zij vormen de ruggengraat van ons voedingssysteem. Vlaanderen kent een performante landbouwsector en een sterke en innoverende voedingsnijverheid. Het is als de grootste industriële sector één van de steunpilaren van onze economie. Een van de drijvende krachten binnen de voedingsindustrie is de plantaardige sector. De werkgelegenheid in deze sector is de laatste vijftien jaar met bijna 52 procent gestegen. 

Het huidige Vlaamse voedselsysteem dient verder te verduurzamen op economisch, ecologisch en sociaal vlak. In dit kader biedt de eiwitshift kansen voor lokale producenten, voedingsbedrijven, retailers, cateraars en horeca die hierop willen inspelen en zo bijdragen aan de verduurzaming van het voedselsysteem.

Uit een rapport  van het Vlaams Agentschap Innoveren & Ondernemen (VLAIO) blijkt dat Vlaanderen op het wetenschappelijk, economisch en landbouwkundig domein de sleutels in handen heeft om van de shift naar een meer duurzaam voedingspatroon een succes te maken. Eén van de belangrijkste aanbevelingen is om de krachten van het bedrijfsleven, onderzoeksinstellingen, overheden en ngo’s te bundelen met als doel kennis uit te wisselen, gezamenlijke projecten te starten, financieringsmogelijkheden te benutten en de sector te promoten. Met steun van VLAIO nam Flanders’ FOOD na dit onderzoek het thema eiwittransitie op in zijn strategisch plan als speerpuntcluster voor de agrovoedingsindustrie. Deze Green Deal draagt bij aan het uitvoeren van de aanbevelingen van de studie en de ambities van de speerpuntcluster op vlak van eiwitten.
 

Contacteer ons

Afdeling Partnerschappen met Besturen en Maatschappij (PBM)
02 553 80 56 (bereikbaar op werkdagen tussen 8.30 en 17.00 u.)