Voedselomgevingen in kaart en beeld gebracht voor Sint-Truiden en Gent

  • 25 oktober 2021

De omgeving waarin we wonen of vertoeven, bepaalt mee ons voedingspatroon. Hoe we in het straatbeeld in contact komen met voeding, stuurt immers voor een groot stuk wat we eten. . Niet alleen onze supermarkt waar we de wekelijkse boodschappen doen, maar alle voedingswinkels, eetgelegenheden, automaten, enz. in een bepaald gebied, vormen samen de voedselomgeving. “De voedselomgeving is een relatief nieuw beleidsconcept om naar de uitdagingen rond voeding te kijken. De term wijst op een combinatie van plaatsen waarbinnen voedingskeuzes worden gemaakt en hoe bereikbaar, beschikbaar, betaalbaar en zichtbaar die producten zijn”, zegt Kristof Rubens, beleidsmedewerker Milieuverantwoorde Consumptie bij het  Departement Omgeving. Werken aan voedselomgevingen die de keuze voor een gezond en milieuverantwoord voedingspatroon bevorderen, maakt dan ook een essentieel onderdeel uit van een toekomstig coherent voedingsbeleid. Een studie van het Departement Omgeving bracht de voedselomgevingen van de steden Gent en Sint-Truiden in kaart en beeld én verkende mogelijke acties om die in een gezonde en milieuverantwoorde richting bij te stellen. 

Onze omgeving stuurt onze eetgewoonten

Onze leefomgeving heeft een grote invloed op wat en hoeveel we eten. We leven momenteel in omgevingen waar bijna overal smaakvol en goedkoop voedsel aanwezig is, waardoor we continu verleid worden tot het consumeren van (vaak calorierijk) eten en drinken. Ondanks goede voornemens om bewuster met onze voeding om te gaan, worden we door al dat aanbod verleid om toch iets anders te doen. 
Werken aan voedselomgevingen die de keuze voor een gezond én milieuverantwoord voedingspatroon bevorderen, maakt een essentieel onderdeel uit van een toekomstig coherent voedingsbeleid. Door gezondheid en milieu samen te nemen, geven we ook concrete invulling aan het Health in All Policies principe. “Het is belangrijk inzicht te krijgen in wat de voedselomgeving is (hoe ziet die eruit), hoe de voedselomgeving het consumptiegedrag van mensen beïnvloedt en hoe het beleid hier kan op inspelen. Om impact te hebben op gezonde én milieuverantwoorde voedingspatronen is het belangrijk om in te zetten op en te werken aan voedselomgevingen”, zegt Kristof Rubens van het  Vlaams Departement Omgeving.

Voedselomgevingen als brug tussen ruimtelijke planning en voeding

In een studie in opdracht van het Vlaams Departement Omgeving, brachten Atelier Romain, Let Us en het Vlaams Instituut Gezond Leven de voedselomgevingen in Sint-Truiden en Gent in kaart en beeld. De voedselomgeving werd in dit onderzoek onderzocht op basis van haar ruimtelijke kenmerken. De studie ging na hoe voeding zich in de ruimtelijke omgeving zich manifesteert en, omgekeerd, hoe de ruimte wordt beïnvloed door de voeding die aanwezig of afwezig is. 
Vervolgens werden er vanuit de doelstellingen rond gezonde en milieuverantwoorde voedingspatronen  concrete ruimtelijke interventies geformuleerd en aanbevelingen gedaan om zo gezonde en milieuverantwoorde voedselomgevingen mee vorm te geven. Naast het onderzoek naar de link tussen de voedselomgeving en het consumptiegedrag, werd samen met de betrokken lokale overheden onderzocht op welke manier deze ruimtelijke interventies in de praktijk konden worden gebracht. 

Een gezond en milieuverantwoord voedingsaanbod toegankelijker maken

Een belangrijke aanbeveling is om het aanbod  te verhogen. In zogenaamde voedselwoestijnen is er een gebrek aan voedselaanbod. Een actief beleid voeren rond het introduceren van een betaalbaar gezond en milieuverantwoord voedselaanbod, op verschillende plaatsen en in welgekozen knooppunten op wandelafstand van elkaar staat hierbij centraal. 
Niet alleen het aanbod moet aanwezig zijn, ook de toegankelijkheid moet voldoende groot zijn. Door gezonde voedselinitiatieven zichtbaar te maken vanuit een woon-, school- of werkomgeving verhoogt de kans dat er gebruik van gemaakt wordt. Specifiek voor kwetsbare buurten is het belangrijk dat sociale partners en vrijwilligers bewoners wegwijs maken in de buurt. Mensen in kwetsbare situaties zijn moeilijk te bereiken, waardoor toeleiden de meest succesvolle aanpak is om mensen in kwetsbare situaties de weg te wijzen naar (voedsel)initiatieven in hun omgeving en om hen over drempel(s) heen te helpen. Toeleiding kan mee ondersteund worden door gezonde en milieuverantwoorde voedselkeuzes bijvoorbeeld door een subtiele inkleding van de publieke ruimte naar voor te schuiven. 

Een voedsellens over de stad maakt het plaatje helder

Een voedsellens over de stad leggen, maakte bepaalde uitdagingen beter zichtbaar en stelde ons in staat om naar oplossingen te zoeken. Voeding bleek een dankbaar thema waarbij andere beleidsdoelstellingen zoals inclusie van kwetsbare groepen mee in het vizier kwamen om zo tot creatieve oplossingen te komen. Om gezonde en milieuverantwoorde voedselomgevingen te bereiken, hebben beleidsmakers handvaten nodig zodat er op elk bestuursniveau stappen kunnen worden gezet. De voedselomgeving in kaart en beeld brengen is een eerste stap in die zoektocht. 

Het departement Omgeving wenst graag de medewerkers van de Stad Sint-Truiden en de Stad Gent te bedanken voor hun enthousiasme en bereidwilligheid om deel te nemen aan dit project. 

 

Meer informatie

Contact

Brigitte Borgmans                    
Woordvoerder Departement Omgeving
M 0473 73 28 30            
brigitte.borgmans@vlaanderen.be