Verkavelingswijken in transformatie

verkavelingMet het traject ‘Verkavelingswijken in Transformatie’ willen het Departement Omgeving en het Team Vlaams Bouwmeester steden en gemeenten ondersteunen bij de kwaliteitsvolle transformatie van goed gelegen verkavelingswijken waar een bijkomende woonopgave aan de orde is.

Verspreid wonen verslindt ruimte, vreet energie en is een belangrijke oorzaak van ons mobiliteitsprobleem. De ‘verkaveling’ kennen we als een typisch product van onze weinig zorgvuldige omgang met de beperkt beschikbare ruimte. Toch zijn er in Vlaanderen ook heel wat verouderde verkavelingswijken te vinden op locaties die goed ontsloten zijn via openbaar vervoer of die op wandel- en fietsafstand gelegen zijn van een dorps- of stadscentrum, en waar ruimte is voor bijkomende woningen binnen het bestaande bebouwde areaal. Om de dichtheid én de kwaliteit van de woonomgeving in die wijken te vergroten, kunnen een aantal uitdagingen of noodzakelijke veranderingen als hefboom worden gebruikt om een geïntegreerde transformatie naar een duurzamere wijk in gang te zetten: overdreven breed uitgevoerde wegenis, nieuwe bewoners met andere woonwensen, oudere bewoners die hun woning willen aanpassen of een aangepaste woning zoeken, bestaande woningen die aan (grondige) renovatie toe zijn, de nood aan of potentie voor meer kwalitatieve groene, open of publieke ruimte, de nood aan een betere connectie met de omgeving,...

Voortraject

In het voorjaar van 2019 startten we een verkenningstraject op om na te gaan hoe ver steden en gemeenten in de praktijk staan met strategieën om goed gelegen wijken te transformeren, en huidige leemtes in het kenniskader rond verdichting in kaart te brengen. De oproep naar cases bij lokale besturen resulteerde in veertien aanmeldingen. Het multidisciplinair team Bovenbouw, Orientes, Michiel Dehaene en PwC Legal ging hiermee aan de slag en organiseerde in de zomer van 2019 drie workshops met lokale overheden en experten (o.a. juristen, projectontwikkelaars, sociologen). Deze workshops focusten op (1) een ruimtelijke verkenning en regierol van de lokale overheid, (2) financieel-economische context en juridische tools en (3) participatie en draagvlak.

Uit dit traject kwamen drie inzichten naar boven:

  1. Mobilisatie en organisatie: er gaapt een kloof tussen de urgentie van herontwikkeling van wijken en concrete acties op het terrein, doordat lokale besturen er onvoldoende in slagen zich te mobiliseren en te organiseren rond de potentiële herontwikkeling;
  2. Juridisch-technisch kader: het overgrote deel van de nodige kennis en instrumenten bestaat reeds, maar de mogelijkheden zijn onvoldoende gekend;
  3. Financiering: voorfinanciering vormt een drempel, maar er zijn andere opties (bijv. PPS of rollend investeringsfonds).

Brochure

De volledige resultaten van dit verkennend onderzoek werden gebundeld in een brochure:

Najaar 2020: projectoproep ‘Verkavelingswijken in Transformatie’

In het najaar van 2020 lanceren we een projectoproep naar steden en gemeenten. We zoeken concrete cases van goed ontsloten 20ste-eeuwse woonwijken waar de generatiewissel zich laat voelen en waar een bijkomende woonopgave aan de orde is. We denken aan de typische laagbouwwijken uit de jaren 1960-70-80, gekenmerkt door een lage dichtheid en vrijstaande of halfopen bebouwing, gelegen op groeilocaties aan de rand van dorp of stad. Met de term verkaveling doelen we niet louter op wijken die tot stand zijn gekomen door middel van het ruimtelijk instrument van de verkavelingsvergunning, maar op de herkenbare morfologische verschijningsvorm.

De aanleidingen voor een transformatie van dergelijke wijken kunnen divers zijn: het moeilijk verkocht krijgen van te grote woningen die aan renovatie toe zijn; een gebrek aan betaalbaar woonaanbod aangepast aan veranderende gezinssamenstellingen; vele aanvragen voor appartementen, kavelopdeling of woningsplitsing; het vrijwaren van de laatste groene kavels in een buurt; een herontwikkelingsproject van een sociale huisvestingsmaatschappij die als motor kan dienen om de hele wijk te herbekijken. Wanneer in een wijk een bepaalde nood aan transformatie en verdichting wordt gevoeld, én de wijk qua ligging geschikt is om verdere groei op te vangen, dan komt ze in aanmerking voor de Projectoproep ‘Verkavelingswijken in Transformatie’.

Met het traject ‘Verkavelingswijken in Transformatie’ willen we een aantal gemeenten ondersteunen in de transformatie van dergelijke wijken tot meer duurzame, dynamische en kwaliteitsvolle omgevingen, en hier ook een leertraject aan koppelen voor zowel de deelnemende gemeenten, de overige lokale besturen als het Departement Omgeving en het Team Vlaams Bouwmeester.

Interesse?

Vindt u dat er in uw gemeente dergelijke wijken op goede locaties te vinden zijn, en heeft u interesse in deelname, dan kan u dit nu al laten weten aan pbm.omgeving@vlaanderen.be.
Meer info en de effectieve oproep naar projecten volgt in het najaar van 2020.

Contacteer ons

Afdeling Partnerschappen met Besturen en Maatschappij (PBM)