Projectoproep Klimaatwijken

 

 

Departement Omgeving lanceert  in samenwerking met het Team Vlaams Bouwmeester en het Vlaams Energieagentschap een projectoproep Klimaatwijken. Drie projecten maken kans op ondersteuning op vlak van ontwerp, energie, juridische, financiële en vastgoedkundige aspecten om te komen tot de opmaak van een duurzame ontwikkelingsstrategie voor een wijk. De projecten moeten diverse renovatie- en klimaatmaatregelen aan elkaar koppelen. Indienen is niet meer mogelijk.

Op 13 mei vond een  online toelichting plaats:

Waarom deze oproep?

Door de klimaatverandering worden onze steden en dorpen met heel wat nieuwe uitdagingen geconfronteerd. Er is nood aan anders ontworpen woongebouwen (compacter, beter geïsoleerd, energiezuiniger en beter bestand tegen hitte), een aanpassing van het energieconcept (minder en efficiënter verbruik, meer hernieuwbare energie) en een aanpassing van de publieke ruimte (meer ruimte voor waterbuffering en groen met het oog op klimaatadaptatie en het temperen van de mobiliteitsbehoefte). Onderzoek heeft uitgewezen dat deze opgaven het beste worden aangepakt op schaal van de wijk. 

Om twee langetermijnambities van de Vlaamse overheid, de energietransitie enerzijds en kwaliteitsvolle kernversterking en verdichting anderzijds, te vertalen naar concrete projecten, lanceren we de projectoproep ‘Klimaatwijken’. Bedoeling is te komen tot renovatie- en vernieuwbouwprojecten op bouwblok- of wijkniveau. De projecten moeten diverse renovatie- en klimaatmaatregelen aan elkaar koppelen.

Projecten Klimaatwijken 

Het verbouwen van bestaande (woon)wijken tot Klimaatwijken is een werk van lange adem en een complexe opgave met heel wat drempels of knelpunten die we onvoldoende op voorhand kunnen inschatten. Door de samenwerking met de vele betrokken stakeholders is het geen vanzelfsprekend reconversieproces. Duidelijk is dat de lokale besturen, de Vlaamse steden en gemeenten, hierin een belangrijke trekkers- en regierol kunnen spelen.  

Het Departement Omgeving wil in samenwerking met het Team Vlaams Bouwmeester en het Vlaams Energieagentschap lokale besturen en publieke opdrachtgevers ondersteunen, door specifieke expertise (ontwerpmatig, energetisch, juridisch, financieel, vastgoedkundig) aan te reiken om de opmaak van een duurzame ontwikkelingsstrategie voor een wijk te faciliteren.  

Deze oproep kadert in een al langer lopend onderzoekstraject rond klimaatwijken en energiewijken. Na een strategische verkenning rond het concept klimaatwijken werden via workshops met stakeholders bestaande projecten in Vlaanderen breder gekaderd in de studie ‘Ruimte voor de Energietransitie’. 

Nu willen we  via een drietal projecten de knelpunten aanpakken die in dat laatste onderzoek al deels zijn benoemd. We nodigen geïnteresseerde opdrachtgevers uit om uiterlijk op maandag 17 augustus hun voorstel voor de projectoproep Klimaatwijken in te dienen. 

Wie kan een project indienen? 

De oproep is gericht aan publieke opdrachtgevers (of publiek-private opdrachtgevers met een overwicht van de publieke partner) die over voldoende hefbomen beschikken voor de renovatie van een bouwblok of wijk. Het moet hun intentie zijn om te verdichten of de ruimtelijke organisatie van de wijk te verbeteren, te werken aan een klimaatbestendige publieke ruimte en in te zetten op energieproductie op wijkniveau. We denken aan:  

  • steden en gemeenten 

  • stadsontwikkelingsbedrijven  
  • sociale huisvestingsmaatschappijen 

Een hefboom kan een bepaald grondaandeel zijn, maar ook een specifieke aanleiding, zoals de geplande realisatie van enkele stedelijke voorzieningen op wijkniveau of de opmaak van een RUP voor een bepaald gebied.  

Door het strategische karakter en de schaal van een ontwikkeling kan een lokale overheid, ook zonder grondaandeel, beslissen om mee richting te geven via bijvoorbeeld publiek-private samenwerking, onderhandelingsstedenbouw, etc.  

Sociale huisvestingsmaatschappijen of ontwikkelingsbedrijven met eigen patrimonium kunnen ook mee bouwen aan de voorbeeldwijken van de toekomst en een voortrekkersrol opnemen in de transformatie van omliggende wijken.  

Welke projecten komen in aanmerking? 

Het moet gaan om renovatie- en/of vernieuwbouwprojecten in bestaand woonweefsel, die werk maken van een duurzaam energiesysteem op schaal van de wijk en dit koppelen aan een verbetering van de ruimtelijke organisatie. 

Het ideale project verenigt verschillende ingrepen tot een geïntegreerde aanpak:  

  • het (collectief) renoveren van de woningen en/of het (deels) vervangen ervan door compactere, beter aangepaste nieuwe woonvormen met een hogere dichtheid; het introduceren van nieuwe ontwerptypologieën en woonvormen die meer aangepast zijn aan een veranderend klimaat 
  • het introduceren van nieuwe gedeelde installaties voor hernieuwbare energie (collectieve opwekking van warmte en/of elektriciteit), of het ontwikkelen van een warmtenet 
  • het inzetten op duurzame mobiliteitsvormen, autoluwe wijken, betere connectiviteit voor zachte verplaatsingen en het verweven van functies om de nood aan langere verplaatsingen te beperken 
  • klimaatadaptieve maatregelen voor een specifieke wijk, zoals ontharding en de introductie van groen, het voorzien van waterbuffering en het faciliteren van gerichte windstromen ter verkoeling. Een klimaatbestendige inrichting van zowel het publieke domein als private buitenruimte 
  • het introduceren van circulaire principes (bijv. hergebruik van afvalwater, warmterecuperatie,..) in de wijkontwikkeling 

We zijn op zoek naar startende projecten, in conceptfase, waaraan de opdrachtgevers een extra dimensie willen toevoegen en daarvoor ondersteuning kunnen gebruiken. 

Ter verduidelijking en inspiratie hebben we een aantal voorbeelden van projecten opgelijst, die aan bod kwamen in de workshops in het kader van de studie ‘Ruimte voor de Energietransitie’, uitgevoerd door AWB en 3E. Deze projecten beantwoorden niet noodzakelijk aan alle kwaliteitscriteria, maar geven wel een inzicht in welk type opgaven  ondersteuning kunnen krijgen. 

We selecteren en ondersteunen drie verschillende projecten die kunnen dienen als inspirerende voorbeelden voor andere lokale actoren. De beschrijving van ontvankelijkheids- en kwaliteitscriteria vindt u in een apart document. 

Komen zeker niet in aanmerking:

  • nieuwbouwprojecten op greenfields 
  • klassieke brownfield-ontwikkelingen of herbestemmingen van een niet-woonfunctie naar wonen (bijv. van bedrijvigheid naar wonen) 
  • locaties waar verdichting en kernversterking niet aan de orde zijn. Kernversterking kan zowel gaan over stedelijke kernen, als over kernen op het platteland. Het gaat hier specifiek niet over het versterken van linten of verkavelingen op locaties met een geringe knooppunt- en voorzieningenwaarde. De verdichting zal hoger zijn in steden en lager in dorpen. 

Leertraject

Via een leertraject willen we de lessen uit de drie projecten ook delen met een breder publiek en met de indieners van niet geselecteerde projecten. In een aantal workshops willen we een uitwisseling opzetten tussen peers, experten en vertegenwoordigers van de verschillende Vlaamse beleidsdomeinen. Hierbij is de doelstelling om ervaringen te delen en gemeenschappelijke knelpunten te detecteren . 

Wat bieden we aan? 

We bieden expertise aan op vlak van ontwerp, energie, juridische, financiële en vastgoedkundige aspecten om te komen tot de opmaak van een duurzame ontwikkelingsstrategie voor een wijk.  

  • Aanstelling van een ontwerp- en onderzoeksconsortium ter ondersteuning  
    Op basis van de geselecteerde projecten zal er een ontwerp- en onderzoeksconsortium worden aangesteld per project dat de drie opdrachtgevers zal ondersteunen bij de opmaak van een duurzame ontwikkelingsstrategie. Die strategie verbindt de uitwerking van een energetisch concept op wijkniveau met het ruimtelijke ontwerp en toetst de financiële haalbaarheid af. 
  • Per project wordt een ondersteuning van maximaal €100.000 excl. btw voorzien. 

Omdat wijkreconversietrajecten een lange doorlooptijd hebben, is het niet realistisch om het volledige traject te volgen en te ondersteunen tot en met de vergunning of uitvoering. Daarom willen we de consortia vooral inschakelen bij de beginfase van het project. Bij de samenstelling van de consortia kiezen we verschillende expertises die ook gericht ingeschakeld kunnen worden om bepaalde knelpunten of drempels te overwinnen, waarmee lokale besturen kampen bij de ontwikkeling van geïntegreerde projecten.  

De ontwerpers, energiedeskundigen, juristen en financieel of vastgoedadviseurs van de consortia zullen voor die knelpunten een aanpak ontwikkelen die ook voor andere, gelijkaardige projecten relevant en toepasbaar is. We willen de in dit traject ontwikkelde lessen ook beschikbaar maken voor andere lokale besturen. 

Proces en planning  

Fase 1: projectoproep Klimaatwijken 

  • 9 maart 2020: lancering projectoproep Klimaatwijken 
  • 17 augustus: indienen projectdossier 
  • augustus 2020: beoordeling kandidaten 
  • begin september 2020: notificatie indieners 

Fase 2: call ontwerp- en onderzoeksconsortia 

  • september 2020 : opmaak bestekken voor de 3 ontwerp- en onderzoeksconsortia 

  • eind september 2020: publicatie bestek ontwerp- en onderzoeksconsortia 

  • begin november 2020: indienen offertes ontwerp- en onderzoeksconsortia 

  • november 2020: beoordeling kandidaten 

  • begin december 2020: gunning van de drie ontwerp- en onderzoeksconsortia 

Fase 3: ondersteuning opmaak duurzame ontwikkelingsstrategie voor een wijk 

  • januari 2021 – juni 2022: uitvoering ondersteuning 

Fase 4: opmaak synthese 

  • juli 2022 – december 2022: opmaak synthese 

Contacteer ons

Afdeling Vlaams Planbureau voor Omgeving (VPO)