Verkenning van omgevingsimpact van deelsystemen in Vlaanderen

Belangrijkste leerpunten

Algemeen

Op basis van de (internationale) literatuurstudie en de enquête zijn de bestaande systemen in zeven thema's met elk verschillende subthema's opgedeeld.

Opdeling bestaande deelsystemen in 7 thema's

De systematische analyse van de verschillende deelsystemen is niet eenvoudig. De weinig bijgehouden gegevens zijn vooral gericht op het beheer van de deelsystemen in kwestie en op de leertrajecten per initiatief. De effecten werden dus ingeschat via literatuur en gesprekken. De meest directe en zichtbare ruimtelijke effecten zijn bijvoorbeeld te vinden bij onder andere het thema “Ruimte” (vb. Werkruimte of Woonruimte delen) en “Mobiliteit” (vb. parkeerplaatsen bij autodelen). Milieu-effecten komen dan bijvoorbeeld door een efficiënter gebruik van materialen, zoals gereedschappen delen in het thema “Goederen”.

Het doorbreken van deelsystemen tot een ‘mainstream’ rol vereist diepgaande sociale en economische veranderingen: de meeste deelsystemen in Vlaanderen bevinden zich nog in een niche en zijn dus nog niet doorgebroken. Via de case-onderzoeken Auto-, Werkruimte en Woonruimte delen gaat het onderzoek concreter in op doorbraakkansen, effecten en aanbevelingen. Volgens de inschattingen is werkruimte delen voorlopig een zeer klein fenomeen, terwijl autodelen aan een opmars bezig is. Woonruimte delen voor toeristisch verblijf via het Airbnb-platform is sterk doorgedrongen en heeft ingang bij het brede publiek.

Per case

Autodelen

  • De station-based autodeelsystemen (met vaste standplaats) hebben in vergelijking met andere autodeelsystemen het gunstigste effect zowel op ruimte (parkeren) als op milieu (vermeden kilometers, materiaal). Autodelers van station-based systemen gaan vaker te voet, met de fiets en het openbaar vervoer. De private autodeelsystemen hebben naast bovenvermelde effecten ook een gemeenschapsbevorderende impact.
  • Het type verplaatsing is een belangrijke randvoorwaarde voor de impact: voor lange pendelafstanden promoveren de aanbieders de autodeelsystemen niet, want de deelauto wordt dan lang in beslag genomen door één bepaalde gebruiker. Voor pendelverkeer is de impact dus nihil.
  • Vooral het gemeentelijk omgevingsbeleid kan een aantal ondersteunende maatregelen nemen zoals bijvoorbeeld het voorzien van een aangepast parkeerbeleid voor station-based autodelen in de publieke ruimte en het aanpassen van parkeernormen bij (nieuwbouw)woningprojecten waar autodelen in het concept geïntegreerd is.

Werkruimte Delen

  • Er zijn momenteel weinig aanwijzingen om een grote omgevingimpact te verwachten van coworking plekken en makerspaces. De plekken hebben een vergelijkbare ruimtelijke impact zoals die van gewone verweven werkplaatsen. Een potentieel positief milieu-effect treedt pas op als werknemers die normaal over grotere afstand pendelen in een deelwerkplaatsen nabij hun woning gaan werken.
  • Enkel wanneer lokale economische of innovatieve doelstellingen gekoppeld zijn aan de noden van lokale ondernemers, kunnen co-working plekken of makerspaces het antwoord bieden op lege of onderbenutte ruimte in steden en gemeenten.

Woonruimte Delen

  • In de toeristische kernen heeft het deelsysteem een negatieve omgevingsimpact, in het bijzonder voor ruimte. Dit sterk gegroeide systeem zorgt voor extra druk op de woningmarkt. Meer en meer worden gewone (huur)woningen aangeboden voor toeristisch verblijf in plaats van voor permanent wonen. Het tegengaan van de verdringing van woningen voor inwoners kan lokaal nodig zijn. Hiervoor zijn verschillende instrumenten beschikbaar, zoals:
    • het gebruik van plaatselijke reglementen en ruimtelijke uitvoeringsplannen die een permante functiewijziging voor woningen tegenhouden
    • een goede samenwerking tussen de diensten stedenbouw (nakijken (ver)bouwaanvragen), toerisme en politie (controles burenhinder en plaatsbezoek), om zo het lokale toezicht te verstrengen. Het permanent aanbieden van toeristisch verblijf vereist immers zowel een exploitatievergunning als een omgevingsvergunning (functiewijziging).
  • In niet-stedelijke gebieden, zoals de Vlaamse kust en andere Vlaamse regio’s is het toerisme meer seizoensgebonden en bieden de platformen eerder de gewenste flexibiliteit, naast het bestaande aanbod. Ook voor evenementen zoals festivals kunnen deelsystemen een oplossing zijn voor de tijdelijke huurnood en een interessante meerwaarde bieden voor omwonenden. De regels voor tijdelijk recreatief medegebruik zijn dus geschikt buiten de steden.  

Bronverwijzing

Dubois, M., De Meyer, L., Vandorpe, I., Lauwers, D., De Jonghe, N., Dooghe, D., Wynants, K. (2020) Verkenning van omgevingsimpact van deelsystemen in Vlaanderen, Stand van zaken op basis van inventaris, documentanalyse en bevraging van kenners, studie in opdracht van het Vlaams Planbureau voor Omgeving.

Meer over dit onderzoek

Contacteer ons

Afdeling Vlaams Planbureau voor Omgeving (VPO)
02 553 83 50 (bereikbaar op werkdagen van 8.30 tot 12.00 u. en van 13.00 tot 17.00 u.)

Meer over dit onderzoek