Missie en visie

We staan garant voor een kwaliteitsvolle leefomgeving met respect voor mens, dier en ecosysteem. We maken milieu-ecologische en ruimtelijke afwegingen en ontwikkelingskeuzes in het belang van de Vlaamse samenleving. We streven naar een duurzame omgang met diverse natuurlijke hulpbronnen in een koolstofarme, energiezuinige, klimaatintelligente samenleving. We realiseren een sterke band tussen ecologische, sociale en economische dimensies. 

Omgevingsbeleid

Verenigt het beleid rond milieu, ruimte, energie, klimaat, groene economie en dierenwelzijn

In de ‘omgeving’ vinden de menselijke activiteiten plaats in interactie met dieren en planten, waarvoor we de ruimtelijke en milieu-ecologische afwegingen en keuzes maken. We verzekeren verbinding met thema’s buiten het omgevingsdomein, zoals mobiliteit. In navolging van het Vlaamse Regeerakkoord 2014 – 2019  vult het Departement Omgeving het omgevingsbeleid dus breed in.

Het departement zet energie, klimaat en groene economie hoog op de agenda. De maatschappij vraagt immers antwoorden op de vragen gekoppeld aan de grote uitdagingen die hiermee samengaan. Internationaal worden hiervoor stappen gezet en ook in Vlaanderen vragen burgers[iii] en maatschappelijke actoren een sterk beleid. Met het Klimaat- en Energiepact zette de Vlaamse Regering een belangrijke verdere stap.

Bij de zesde staatshervorming werd het Vlaamse Gewest verantwoordelijk voor het dierenwelzijn. Het departement neemt dit op als een volwaardige, uitdagende en maatschappelijk belangrijke opdracht.

Is bij uitstek integrerend en verbindend

Maatschappelijke vraagstukken die de leefomgeving aanbelangen worden gekenmerkt door een toenemende complexiteit. Om goede oplossingen te vinden, kunnen deze vraagstukken niet vanuit één oogpunt benaderd worden, maar wel vanuit een integrerend, coördinerend en verbindend omgevingsbeleid.

geven we samen vorm vanuit het beleidsdomein Omgeving,een netwerk van centers of excellence

Het beleidsdomein Omgeving is een netwerkorganisatie, opgebouwd rond sterke, autonome entiteiten die samen instaan voor het omgevingsbeleid. Het Departement Omgeving is een onderdeel van het beleidsdomein Omgeving.

De entiteiten van het beleidsdomein Omgeving zijn ‘centers of excellence’. Zij ‘excelleren’ in de realisatie van de hun toegewezen kernopdrachten, in leiderschap, in visie, in toonaangevende voorbeelden, in onderzoek en in ondersteuning. Ze werken samen, stemmen onderling af en bundelen hun middelen, expertise en kennis zodat er beter en efficiënter gewerkt wordt met sterkere dienstverlening en producten als resultaat.

Beleidsontwikkeling en -uitvoering gebeuren steeds meer samen met burgers, bedrijven en maatschappelijke actoren. Zeker in het omgevingsbeleid werkt een top-down benadering niet. Het beantwoorden van alle uitdagingen vraagt:

  • mobilisatie van multidisciplinaire kennis bij kennispartners
  • een stevig maatschappelijk draagvlak
  • besturen in partnerschap
  • verschillende vormen van participatie
  • een sterke en stabiele besluitvorming vanuit het algemeen belang in balans met de rechtmatige belangen van particulieren

hanteert effectieve instrumenten als hefboom voor realisatie

Burgers, bedrijven en heel wat maatschappelijke actoren realiseren eigen doelstellingen die vaak een deel van de omgevingsgebruiksruimte invullen. We willen dat deze invulling beantwoordt aan de basisdoelstellingen van het omgevingsbeleid en we stellen daarom een set van effectieve instrumenten ter beschikking die de maatschappelijke ontwikkeling ondersteunt.

Daarnaast hebben we proactieve werkwijzen en werknemers die de maatschappelijke actoren helpen bij het definiëren van hun projecten met een win-win tussen de projectgedreven doelstellingen en de overheidsdoelstellingen voor ogen.

We investeren continu in het verbeteren en vernieuwen van onze instrumenten. We zorgen ervoor dat geen overbodige, overlappende of tegenstrijdige (procedure)stappen of regelgeving ontstaan en verzekeren concrete en gerichte inzetbaarheid en maatwerk. We zetten verder in op duidelijke regelgeving en investeren in een efficiënt regelgevingsproces. Daartoe gaan we verder met de digitalisering, onder meer van het besluitvormingsproces.

Het omgevingsbeleid geven we samen vorm mét onze partners, medewerkers en instrumenten.

Het beleidsdomein Omgeving heeft volgende opdrachten:

  • Ruimtelijke ontwikkeling
  • (leef) milieu
  • Leef- en omgevingskwaliteit[xi]
  • Energie
  • Klimaat
  • Groene economie
  • Dierenwelzijn
  • Bodem en ondergrond
  • Platteland en open ruimte
  • Natuur en biodiversiteit
  • Materialen, afval, grondstoffen
  • Onroerend erfgoed
  • (sociaal) wonen

Dit document beschrijft de missie, visie, strategische krachtlijnen en waarden van waaruit we de exclusieve en gedeelde opdrachten van het Departement Omgeving waarmaken. Voor al deze opdrachten zetten we als departement onze expertise in en maken we onze rol als center of excellence waar.

Strategische krachtlijnen

We realiseren onze missie samen vanuit volgende vijf strategische krachtlijnen.

We ontwikkelen een onderbouwd en maatschappelijk gedragen omgevingsbeleid vertrekkend vanuit internationale kaders en langetermijnvisie

Als dynamische omgevingsexpert zetten we in op:

  • een actieve bijdrage aan het tot stand komen van internationale kaders en de implementatie ervan en aan de aanpak van mondiale en grensoverschrijdende uitdagingen
  • een omgevingsbeleid dat gebaseerd is op kennis en data. We zijn een kennisorganisatie (zie ook krachtlijn 3)
  • een omgevingsbeleid dat gestalte krijgt vanuit een langetermijnvisie, met:
    • zorgvuldig en kwalitatief ruimtegebruik dat de ruimtelijke organisatie van Vlaanderen versterkt en waarbij tegelijkertijd de leefomgevingskwaliteit verbetert en de ruimte-inname afneemt. We wegen hiervoor de behoeften van verschillende maatschappelijke activiteiten evenwichtig tegen elkaar af. De verschillende maatschappelijke activiteiten krijgen een plaats, rekening houdend met de draagkracht van de omgeving, biodiversiteit, een duurzame ontwikkeling en een optimale leef- en omgevingskwaliteit, voor mens, dier en ecosysteem
    • een koolstofarme samenleving waarin de uitstoot van broeikasgassen fors vermindert en een verhoogde weerbaarheid van Vlaanderen tegen klimaatverandering, mede via een klimaatbestendige ruimtelijke inrichting
    • een efficiënt energieverbruik en de transitie naar een hernieuwbaar energiesysteem
    • een vergroening van de economie met een sterke band tussen ecologie en economie, accent op circulaire en korte cycli en duurzaam handelen van alle actoren in de maatschappij als producent en/of consument
    • een gezonde leefomgeving waarin de milieukwaliteit globaal verbetert tot op een niveau waarbij mens en milieu op een duurzame wijze worden beschermd en waarbij een goede milieukwaliteit behouden blijft
    • een hoog niveau van dierenwelzijn
  • de vertaling van onze langetermijnvisie in concrete doelstellingen, beleidsplannen en -kaders, routekaarten, maatregelen en acties
  • de ontwikkeling van een mix van effectieve en efficiënte instrumenten
  • het opnemen van onze eigen verantwoordelijkheid in de ontwikkeling en uitvoering van het omgevingsbeleid, samen met andere overheden, burgers, bedrijven en alle maatschappelijke actoren

We hebben effectieve instrumenten die het omgevingsbeleid realiseren. We verbinden, overtuigen en demonstreren, onder andere via een geïntegreerde, gebiedsgerichte en projectmatige aanpak

Als verbindend departement realiseren we het omgevingsbeleid effectief door:

  • een geïntegreerde, gebiedsgerichte en projectmatige aanpak die antwoorden aanreikt voor de maatschappelijke behoeften
  • de ontwikkeling en uitvoering van een gedragen, geïntegreerd, slagkrachtig en toekomstgericht omgevingshandhavingsbeleid
  • samenwerking en overleg met private en publieke betrokkenen in functie van gedeelde uitvoeringsagenda's, afsprakenkaders en convenanten, waarbij we ook nieuwe dynamieken in de samenleving ondersteunen en waarbij projecten elkaar versterken vanuit een (ruimtelijke) samenhang  en conflicten bij de uitvoering worden voorkomen
  • inzet van onze verbindende (onderhandelings-)vaardigheden
  • draagvlakverbreding door samenwerking, doorwerking, educatie en sensibilisering voor de omgevingsthema's. Dit doen we structureel vanuit de eigen processen, door onze kennis- en vormingscentra, door onze inbreng in lokale en Vlaamse media en via debat. We verspreiden informatie via communicatie en campagnes. Met inzichten uit de gedragswetenschappen stimuleren we gewenste gedragsveranderingen.

We zijn het Vlaamse kennis- en expertisecentrum voor omgeving

Als maatschappelijk relevante kennisorganisatie:  

  • bouwen we samen met onze partners beleidsrelevante wetenschappelijke kennis op die nodig is om een onderbouwd beleid in al zijn aspecten te kunnen voeren (inhoud, instrumentarium, handhaving, praktijken, gebieden…). We beheren deze kennis, passen ze toe en delen ze binnen ons departement, met onze partners en de maatschappij. We ontwikkelen en passen modellen en methodologische tools toe en we maken beleidsscenario’s en prognoses.
  • zijn we een data-gedreven organisatie die het beleid baseert op feiten. We maken werk van gestructureerde en goed beheerde basisdata en dataplatformen van onze processen en producten. We gebruiken die data voor het ontwikkelen van beleidsindicatoren en voor monitoring, evaluatie en bijsturing van het beleid.
  • zijn we een organisatie die de processen zowel intern als extern maximaal digitaal opzet. We zijn een voortrekker in het bereiken van de doelstelling van Vlaanderen Radicaal Digitaal.

We zijn een betrouwbare en evidente partner in een maatschappelijk en bestuurlijk netwerk van lokaal tot internationaal niveau

Als (pro)actieve speler:

  • nemen we onze verantwoordelijkheid op tegenover de bevoegde ministers, het beleidsdomein, het managementcomité en het voorzitterscollege
  • geven we samen met onze partners vorm aan het omgevingsbeleid en de uitvoering ervan
  • nemen we initiatief voor, en zetten we in op een loyale en actieve participatie in intergewestelijke, grensoverschrijdende en internationale besluitvorming en samenwerking. We komen internationale verplichtingen na.
  • bouwen we partnerschappen op rondom beleidsontwikkeling, -uitvoering en -praktijken om te weten wat er leeft en in functie van  wissel- en doorwerking
  • leveren we kwalitatieve producten en diensten, waarin de expertise en creativiteit van onze medewerkers zich verbindt met maatschappelijke en politieke behoeften

We zijn een open, innoverende, lerende, aantrekkelijke en doelgerichte organisatie

Als wendbare organisatie, gestoeld op vertrouwen:

  • detecteren we de uitdagingen van onze medewerkers en organisatie en bieden met een blik op de toekomst een antwoord. We anticiperen hierop en we vertalen deze naar een strategisch personeels- en organisatiebeleid en efficiënte en effectieve beleids- en beheersinstrumenten
  • stemmen we de structuur, cultuur, werkorganisatie, taken, middelen, personeelsinzet, processen, functies en competenties af op de inhoudelijke en organisatorische uitdagingen
  • zorgen we voor een eigentijdse en aangename werkomgeving in samenspraak met de medewerkers, met aandacht voor welzijns- en diversiteitsbeleid
  • zijn we een lerende netwerkorganisatie waarin medewerkers verantwoordelijkheid krijgen en nemen en samenwerken over afdelingsgrenzen

Structuur en opdrachten van de afdelingen

De structuur van het departement staat ten dienste van de inhoud en van het beleid dat we willen realiseren. De structuur krijgt verder vorm op basis van een klantgerichte, efficiënte en wendbare werking. Vanuit deze invalshoek zijn de hoger geschetste opdrachten van het departement ondergebracht in drie organisatiepijlers en acht afdelingen.

Organogram Departement Omgeving

De organisatiepijler ‘Omgevingsstrategie’ ontwikkelt het omgevingsbeleid strategisch en proactief en positioneert het ten opzichte van internationale ontwikkelingen, andere beleidsdomeinen, de bevoegde minister(s), de Vlaamse Regering en de maatschappij. Kennis is een belangrijke basis voor een onderbouwd strategisch omgevingsbeleid. Deze pijler bevat dan ook omgevingsonderzoek, -monitoring en -evaluatie waarbij de onderzoeksactiviteiten en onderzoeksmiddelen van het omgevingsdepartement worden gebundeld. De pijler staat garant voor het data- en informatiebeheer en voor de ondersteuning van en instrumenten voor een digitale maatschappij.  Deze pijler bevat de activiteiten rond partnerschappen met besturen en maatschappelijke actoren. Tot slot dekt deze pijler het dierenwelzijn.

De pijler ‘Omgevingsbeleid voor ruimte en milieu’ verenigt de taken rond ruimte en milieu. Binnen deze pijler wordt de beleidscyclus grotendeels afgedekt voor de materies ruimte en milieu – op de aspecten na die elders binnen het departement (bv. pijler energie, klimaat en groene economie) of door andere entiteiten van het domein worden opgenomen.

De pijler ‘Omgevingsbeleid voor energie, klimaat en groene economie’ ondersteunt de werking rond energie, klimaat en groene economie en omvat voor die thema’s, evenals voor luchtbeleid, de beleidsontwikkeling, de langetermijnplanning en de uitvoering. 

Een aantrekkelijke, doelgerichte en waardengedreven organisatie

Verantwoordelijkheid vanuit gedeeld eigenaarschap 

Samen met de werknemers formuleert het management duidelijk gedefinieerde opdrachten waarvoor we de volle verantwoordelijkheid nemen. Het geven en erkennen van verantwoordelijkheid en eigenaarschap aan teams en medewerkers bevordert de motivatie, de (persoonlijke) ontwikkeling en de kwaliteit van het proces en het eindproduct.

Naast team- en individueel eigenaarschap, levert gedeeld eigenaarschap meerwaarde, verhoogde kwaliteit en draagvlak voor de producten en diensten op die we de maatschappij bieden. Gedeeld eigenaarschap is een basis voor een lerende organisatie, waarin afdelingen en medewerkers ruimte krijgen om hun expertise en vaardigheden verder te ontwikkelen, stimuleert collegialiteit en resulteert in tevreden werknemers. Voor ons departement vertaalt gedeeld eigenaarschap zich in het zoeken naar de juiste balans tussen individueel werken, zelfstandige teams en samenwerking over teams heen. Deze balans staat steeds in het teken van het oplossen van maatschappelijke uitdagingen. Onze organisatie- en overlegstructuur en werkprocessen stemmen we hierop af. We nemen onze verbindende, integrerende rol buiten én binnen ons departement ten volle op. 

We zijn een aantrekkelijke werkgever met een aangenaam arbeidsklimaat. Onze jobs worden gekenmerkt door sterke inhoud, perspectief, verantwoordelijkheid, autonomie en ontwikkelmogelijkheden. We voorzien een optimale combinatie tussen horizontale en verticale werking (een efficiënte mix van procesgerichte werking, flexibele (project)werking, netwerking, specialistische werking, functies, rollen).

We investeren in een eigentijdse leiderschapsstijl die de verschillende rollen van leiderschap combineert: ondernemer, coach, manager, leider en adviseur. De leiderschapsstijl faciliteert kritisch-constructieve samenwerking en draagt bij tot een lerende en innoverende organisatie.

We laten de 4 waarden van de Vlaamse overheid leven door ze te verweven doorheen heel onze opbouw en werking, zowel intern als extern:

Openheid

  • We staan ten dienste van de maatschappij en we gaan uit van wat er leeft in de samenleving.
  • We werken samen met alle betrokken actoren binnen en buiten de overheid en stellen onze gegevens (openbare), informatie, kennis en vaardigheden ten dienste van de maatschappij.

Daadkracht

  • We nemen met respect voor alle belanghebbenden weloverwogen beslissingen die we kordaat uitvoeren vanuit een maatschappelijk gedragen visie.
  • We grijpen opportuniteiten en bieden robuuste oplossingen.
  • We investeren voortdurend in innovatie en creativiteit. We kunnen fouten maken en leren hieruit.

360° vertrouwen

  • We gedragen ons deontologisch correct en stellen het algemeen belang centraal.
  • We geven en verdienen vertrouwen.
  • Kwaliteit is ons keurmerk.
  • We zijn authentiek, duidelijk en geven het goede voorbeeld.
  • We nemen en geven verantwoordelijkheid en schakelen ieders expertise in.
  • We zijn gedeeld eigenaar van onze producten en diensten. We nemen onze individuele verantwoordelijkheid op binnen een netwerkorganisatie en we versterken elkaar.
  • We komen onze (internationale) engagementen na en zijn een actieve en loyale partner.
  • We zeggen wat we doen en doen wat we zeggen.

Wendbaarheid

  • We detecteren tijdig de ontwikkelingen in de samenleving en spelen er actief op in.
  • We bepalen onze dienstverlening proactief in functie van de noden, wensen en verwachtingen van de klanten en belanghebbenden.
  • We zetten onze talenten flexibel in.

Aanvullend op deze 4 waarden van de Vlaamse overheid, stellen we volgende waarde voorop:

Duurzaamheidsreflex

  • Duurzame ontwikkeling is een centrale waarde bij de invulling van onze opdrachten en de interne werking van het departement. We verbinden de ecologische dimensie met de sociale en economische dimensie. We verwerven relevante kennis en ervaring om ons die duurzaamheidsreflex eigen te maken en keuzes in overeenstemming hiermee te maken.