Meer buitenles en meer aandacht voor de binnenlucht dit schooljaar

  • 24 september 2020

De coronapandemie brengt een aantal thema’s specifiek onder de aandacht en laat ook positieve evoluties versnellen. Zo zit het lesgeven buiten in een stroomversnelling en is er ook meer aandacht voor de kwaliteit van de binnenlucht in de klaslokalen. Twee thema’s waar het Departement Omgeving al vele jaren mee bezig is. Zo gaf actrice Veerle Malschaert voor het vierde jaar op rij een gastles improvisatie aan een school die deelnam aan Buitenlesdag. De eer viel te beurt aan de Sint-Pietersschool in Mechelen. De school bewijst dat er ook zonder buitenklas heel wat nuttige educatieve mogelijkheden zijn buiten. En tijdens de lessen neemt de Sint-Pietersschool verschillende maatregelen om voldoende te ventileren en te verluchten. Ramen en deuren staan de hele dag open en in het nieuwe gebouw is er een ventilatiesysteem dat verse lucht van buiten aanzuigt. De school werkt voor het eerst ook met een CO2-meter op school.

Om ons te beschermen tegen Covid-19, roepen virologen op om in het schooljaar 2020-2021 meer buiten les te geven. Maar buitenlessen bieden leerlingen en leerkrachten nog heel wat andere Praktijkboek voor scholen om buiten les te gevenvoordelen. In 2019 stuurde MOS  naar elke school in Vlaanderen het praktijkboek over buitenles 'Klassen zonder muren'. ‘MOS - duurzame scholen, straffe scholen’ ondersteunt scholen bij het uitwerken van een visie en bij het creëren van een draagvlak voor buitenles bij leerlingen, leerkrachten en ouders. Jaarlijks doet MOS een oproep naar scholen om deel te nemen aan Buitenlesdag. De volgende editie van Buitenlesdag is op 29 april 2021.

Voordelen van buitenles

Leerlingen tonen meer enthousiasme, hebben meer zelfvertrouwen, ervaren minder stress en slapen beter. Interactie met andere leerlingen verloopt spontaner en het probleemoplossend vermogen neemt toe. Ook op lichamelijk vlak zijn er voordelen: leerlingen bewegen meer, zijn fitter en kunnen hun energie kwijt. Kinderen en jongeren zijn niet gemaakt om een hele dag op een stoel te zitten. Zelfs op de ogen heeft buitenles een gunstig effect: uit onderzoek blijkt dat bijziendheid vermindert als kinderen niet de hele dag op een bord of in een boek turen. 

Op cognitief gebied merken onderzoekers dat de impact van een les opmerkelijk toeneemt als leerkrachten ervaringsgerichte lessen geven. Als de aanwezige natuur in het leerproces wordt gebruikt en niet enkel als decoratie dient, gaan leerlingen bewuster om met hun omgeving. Ze nemen meer verantwoordelijkheid op voor de natuur en maken spontaan duurzamere keuzes. Bovendien werken de hersenhelften beter samen: lezen, schrijven en redeneren lukt vaak beter. 
Buitenlessen hoeven overigens helemaal niet gereserveerd te worden voor natuurwetenschappen of wereldoriëntatie. Ook andere vakken, zoals taal, wiskunde, LO, tekenlessen en drama lenen zich er perfect toe. Op www.buitenlesdag.be vinden leerkrachten inspiratie om met de leerlingen naar buiten te trekken. 

Les in de klas

Uiteraard wordt er ook nog in de klas lesgegeven. Om de verspreiding van het coronavirus te beperken, riep viroloog Marc Van Ranst op om klassen voldoende te ventileren en te werken met CO2-meters. Maar net zoals met het buitenlesgeven zijn er veel meer redenen dan enkel Covid-19 om aandacht te hebben voor een gezond binnenmilieu.     

Kwaliteit binnenmilieu in scholen:  invloed op vele factoren

Al in 2010 voerde het Vlaams Departement Omgeving onderzoek uit naar de kwaliteit van de binnenlucht in scholen. Kinderen brengen tot 30 procent van hun tijd door op school; het is dus belangrijk dat dit in een gezond binnenmilieu gebeurt. Een slechte kwaliteit van het binnenmilieu in scholen kan leiden tot onrust, onoplettendheid, concentratiestoornissen en ook de leerprestaties van leerlingen negatief beïnvloeden. Bij leerkrachten is er voldoende bewijs voor de relatie tussen de kwaliteit van het binnenmilieu en productiviteit en ziekteverzuim. 

De coronapandemie stelt het belang van een gezond binnenmilieu nog eens op scherp. Verschillende studies toonden al aan hoe in een druk bezette ruimte een hogere luchttoevoer per persoon kan zorgen voor een daling van de besmettingsgraad in de ruimte. Goed ventileren en verluchten spelen een belangrijke rol bij het vermijden of beperken van de verspreiding van virussen in drukbezette ruimtes zoals klaslokalen. Tijdens de les is permanente ventilatie aangewezen, verluchten kan tijdens de speeltijd of door tussen de lessen door de ramen en/of deuren wijd open te zetten.

Gebruik van CO2-meters

Voor klaslokalen is CO2 een goede indicator voor de binnenluchtkwaliteit.  Een CO2-meter kan helpen om te checken of er voldoende verse lucht de ruimte binnenkomt. Dat toestel geeft informatie over de behoefte aan ventilatie in de ruimte. 

Uit onderzoek van het Departement Omgeving blijkt dat het voor scholen niet evident is om de CO2-concentratie voldoende laag te houden. Daarom is het zeer belangrijk om goed te ventileren en te verluchten. Zo worden de opgestapelde CO2-concentraties samen met andere verontreinigde stoffen afgevoerd. Een dossier over binnenluchtkwaliteit in scholen is te vinden op de website www.bouwgezond.be van het Departement Omgeving.

Persinfo

Brigitte Borgmans
Woordvoerder Departement Omgeving
M 0473 73 28 30
brigitte.borgmans@vlaanderen.be