Leertraject ‘Verkavelingswijken in transformatie’

Het Departement Omgeving en het Team Vlaams Bouwmeester starten een traject op om steden en gemeenten te ondersteunen bij de transformatie van goed gelegen verkavelingswijken en koppelen er een leertraject aan voor ruimtelijke praktijk en beleid. Het gaat om kwaliteitsvol verdichten, het verhogen van de leef- en omgevingskwaliteit en integrale verduurzaming.

In het najaar van 2020 lanceerden we een oproep naar lokale besturen met concrete cases van goed ontsloten 20ste-eeuwse woonwijken waar de generatiewissel zich laat voelen en een bijkomende woonopgave aan de orde is. Voorland, 51N4E, Tussengoed en UHasselt werden aangesteld als regieteam om ons te ondersteunen bij het onderzoeken, analyseren en begeleiden van de concrete projecten en het overkoepelende leertraject.  Orientes ondersteunt het traject vanuit haar financieel-vastgoedkundige expertise. 
Het leertraject wordt uitgewerkt op 3 sporen, op maat van de sleutelactoren:
 
Samen met het regieteam selecteerden we zes verkavelingswijken waar we in een eerste fase (2021) op zoek gaan naar:

  • de potentie voor transformatie 
  • de betrokken actoren
  • in te zetten strategieën, instrumenten en aanpak 

In een tweede fase (vanaf 2022) krijgen drie van deze projecten verdere ondersteuning én begeleiding op maat door een ontwerpteam per project. De transformatiestrategie wordt in deze fase verder uitgewerkt richting uitvoering.  We detecteren en bundelen de diverse leerpunten en ontsluiten deze voor andere lokale besturen en een breder publiek.


 

 

Workshops met geselecteerde gemeenten

Op 16 juni 2021 organiseerden we een interactieve workshop met de 6 lokale besturen over de eerste analyse van de verkavelingswijken. We gingen in op

  • de identiteitskaarten die het regieteam voor elke verkavelingswijk opmaakte op basis van de thema’s collectiviteit, densiteit, circulariteit, beeldkwaliteit, connectiviteit en diversiteit;
  • een eerste kaartanalyse met insteken naar ruimtelijke potenties voor transformatie;
  • een eerste reeks verkavelingsverhalen als aanzet voor het verkavelingslexicon.

In oktober 2021 gingen we met elke wijk individueel aan de slag en verkenden we mogelijke transformatiescenario’s met de lokale besturen en andere wijkactoren. In deze workshop werden mogelijke evoluties op vlak van stedenbouwkundig model, woonmodel en actorendynamiek wederzijds afgetoetst en gingen we ook in op de mogelijke hefbomen voor transformatie.
 

Verkenning geselecteerde projecten

In maart-april 2021 verkenden we de 6 geselecteerde wijken. Samen met de betrokken lokale besturen en andere wijkactoren (bewoners, buurtcomité, directeur SHM, schooldirecteur) fietsten of wandelden we door de wijk en maakten we kennis met de ruimtelijke, de omgevings- en de socio-culturele kenmerken en eigenheden van de wijk. 
Op basis van deze terreinbezoeken en andere (GIS-)data maken we voor elke wijk een identiteitskaart op. Daarnaast werken we aan een overkoepelend, gedragen lexicon over de transformatie van verkavelingen om tot een gemeenschappelijke taal te komen.
 

Geselecteerde projecten

Kroonhove – Gemeente Oostkamp

De wijk Kroonhove, gelegen aan de rand van het centrum van Oostkamp, dateert uit de jaren 1960 en bestaat voornamelijk uit laagbouw villa’s en een riante publieke ruimte. De gemeente wil samen met de bewoners aan de slag om de wijk te transformeren mét behoud van de identiteit, en toewerken naar een dynamische strategie die verdichting koppelt aan een opwaardering van de publieke ruimte door ontharding, vergroening, het creëren van ontmoetingsplekken en levenslang wonen in eigen wijk.

Groenpark – Stad Roeselare

De wijk Groenpark dateert uit de jaren 1970 en bestaat uit villa’s op ruime percelen met daartussen veel (rest)ruimte. De wijk bevindt zich op een exemplarische locatie tussen de kleine en de grote ring rond Roeselare, op wandelafstand van het stadscentrum. De stad wil met bewoners en het wijkcomité aan de slag om te bekijken hoe deze wijk zowel kwantitatief als kwalitatief kan groeien binnen de reeds bebouwde ruimte. Een meer aantrekkelijke publieke ruimte die uitnodigt tot ontmoeten, het introduceren van ondersteunende functies, een andere mobiliteit en inzet van de bestaande beek als groenblauwe ader kunnen elementen vormen van deze transformatie.

Knooppunten Wondelgem – Stad Gent

Wondelgem is gelegen in de 20ste eeuwse gordel van Gent en kent een snelle demografische groei. Op nauwelijks een kwartier sta je met de fiets in het centrum van Gent. De Gentse fietsgordel van het Westeringsspoor en Tramlijn 1 lopen beide door de wijk. De stad wil met bewoners en eigenaars inzetten op het verdichten en verweven van twee knooppunten door aan de slag te gaan met private eigendommen en de publieke ruimte. Er lopen reeds concrete herontwikkelingstrajecten voor de Neptunus-site (zwembad), de sporthal en jeugdinfrastructuur.  

Groeneweg – Stad Ninove

 De wijk Groeneweg (13ha) dateert uit de jaren 1960 en 1970 en is gelegen op wandelafstand van het centrum en station van Ninove. Een grondige transformatie, zowel energetisch als op vlak van woon- en omgevingskwaliteit, dringt zich op. De stad wil deze wijk, samen met de bewoners, de sociale huisvestingsmaatschappij en de school, verdichten en transformeren in een duurzamere, toekomstgerichte en inclusievere woonomgeving met aandacht voor ontharding, vergroening en een andere mobiliteit, en zo opnieuw een échte WIJ-k creëren.

Ravenstein – Gemeente Tervuren

De Ravensteinwijk, gelegen in de gemeente Tervuren, kent een lage woondichtheid maar wordt gekenmerkt door een zeer hoge knooppuntwaarde inzake openbaar vervoer en fietsverkeer en een hoog voorzieningenniveau. Het is een ‘schoolvoorbeeld’ van een autogerichte tuinwijk uit de jaren 1970, met brede straten, een oprit voor elke woning en hier en daar een verloren stukje groen. De wijk is dringend aan vernieuwing toe. De gemeente wil samen met de bewoners, de sociale huisvestingsmaatschappij en het woonzorgcentrum inzetten op vergroening, ontharding, verbinding en verdichting van deze wijk, en zo toewerken naar een Ravenstein met 5 tinten groen.  

Betsveld – Stad Landen

Het Betsveld is een verkavelingswijk in de stad Landen, omgeven door het spoor, de Dormaalbeekvallei en de stationsomgeving. Het voorzieningenniveau in de directe omgeving is hoog en bestaat uit onder meer supermarkten, lokale handelaars, sportsite, post en enkele scholen. De stad kent een grote woonbehoefte. Deze context leent zich er dan ook toe om het bestaand weefsel kwalitatief te verdichten met aandacht voor groenblauwe dooradering, ontharding en een betere doorwaadbaarheid voor zachte weggebruikers met doorsteken naar het station en de open ruimte.

 

Contacteer ons

Afdeling Partnerschappen met Besturen en Maatschappij (PBM)
02 553 80 56 (bereikbaar op werkdagen tussen 8.30 en 17.00 u.)