Hernieuwbare energie als hefboom voor een klimaatbestendig Pajottenland

Periode 01.09.2018 - 01.09.2021
Provincie Vlaams-Brabant
Gemeente Bever, Galmaarden, Gooik, Halle, Herne, Lennik, Liedekerke, Pepingen, Roosdaal en Sint-Pieters-Leeuw
Aanvrager Provincie Vlaams-Brabant
Subsidiebedrag 300.000 euro
Status Afgerond

Situering en doelstellingen

Het strategisch project zet in op hernieuwbare energie als hefboom voor een klimaatbestendig Pajottenland en vertrekt hierbij vanuit de vraag: ‘wat is (kan) de rol (zijn) van hernieuwbare energie (HE) als katalysator voor de gebiedsgerichte ontwikkeling van klimaatbestendigheid en ruimtelijke kwaliteit in een landelijke regio’.

Een integrale en gebiedsgerichte benadering van HE, klimaat en ruimte door het opzetten van partnerschappen staat voorop. Dit gebeurt via een collaboratieve aanpak van energietransitie, door procesbegeleiding bij de ontwikkeling van een bovenlokale gebiedsgerichte visie op hernieuwbare energie en ondersteuning bij het opzetten van partnerschappen voor gebiedsgerichte coproducties. Partners hierin kunnen zowel lokaal als bovenlokaal uit beleid, middenveld, privé of burgers komen. Dit sluit aan op de doelstelling ‘Geïntegreerde gebiedsontwikkeling als motor voor samenwerking’ uit het Witboek BRV.

Het strategisch project start vanuit het uitgangspunt ‘het landschap als fundament voor een klimaatbestendig Pajottenland’. Van hieruit wordt gefocust op drie strategische thema’s die onderling doorwerken in elkaar:

  1. Ruimte voor hernieuwbare energie
  2. Kernversterking
  3. Klimaatadaptieve open ruimte

Dit sluit naadloos aan bij de ruimtelijke principes van het Witboek BRV, onder multifunctioneel ruimtegebruik en verwerving, samenhang vanuit energie en samenhangende veerkrachtige (open) ruimte.

Landschap als fundament voor een klimaatbestendig Pajottenland’

Dit deel zal vertrekken vanuit het landschap als basis en structuurgever voor verdere ruimtelijke ontwikkeling behoort tot de kern van het ruimtelijk beleid. Een ruimtelijk planner is niet louter dialoogmaker, maar ook mede-vormgever van het landschap. Voor de inbedding van HE en doorgroei naar een klimaatbestendig Pajottenland zijn landschappelijke draagkracht en het betrekken van inwoners een basiswaarde en landschapszorg een middel.  

‘Ruimte voor hernieuwbare energie’

Vernieuwende beleidskaders rond energie, klimaat en ruimte eisen een plaats op voor HE in het Vlaamse landschap. De energiekansenkaart duidt een groot technisch potentieel voor HE in het Pajottenland. Tegelijkertijd is er nood aan de ontwikkeling van een bovenlokale gebiedsgerichte visie op ‘Energielandschap Pajottenland’. Het ruimtelijk beleid op bovenlokaal niveau heeft hier een regierol op te nemen, voor het aftoetsen van wensen en doelstellingen rond HE en klimaat met de landschappelijke draagkracht en voor het vinden en opzetten van partnerschappen.

‘Kernversterking’

Het zoeken naar een plaats voor hernieuwbare energie kan aangegrepen worden op het versterken van nabijheid en herkenbaarheid. Fijnmazige groenblauwe dooradering van dorpskernen of de opstart van een lokale energiecoöperatie op schaal van een woonwijk flankeren inspanningen rond energiereductie (isolatie) en HE-productie (zonne-energie, ondiepe geothermie) op woningniveau.

‘Klimaatadaptieve open ruimte’

Voor het ontwikkelen van een klimaatbestendig landschap is een klimaatadaptieve open ruimte cruciaal. Het versterken van een robuust open ruimtenetwerk in het buitengebied en het doorwerken hiervan via een fijnmazig groenblauwe dooradering tot in de meer intensief bebouwde ruimte zorgt voor een landschappelijke ruggengraat. Hierbij gaan ontwikkeling, inrichting en het beheer hand in hand.

Resultaten

Een Landschapsvisie 2040 voor het Pajottenland

 

In oktober 2021 werd in Plattelandscentrum Paddenbroek in Gooik de Landschapsvisie 2040 feestelijk ondertekend. Dit is het resultaat van drie jaar intensief werken van het strategisch project ‘Opgewekt’ Pajottenland’. Het uitgangspunt? De omslag naar hernieuwbare energie moet de eigenheid van het Pajotse landschap versterken. En beleidsmakers kunnen dit niet alleen doen: deze transitie is iets waar alle Pajotten aan meewerken. 

 

De Provincie Vlaams-Brabant, Regionaal Landschap Pajottenland & Zennevallei, Klimaatpunt vzw en tien Pajotse gemeenten (Bever, Galmaarden, Gooik, Halle, Herne, Lennik, Liedekerke, Pepingen, Roosdaal en Sint-Pieters-Leeuw) sloegen de handen in elkaar om drie jaar lang te werken aan een visie en draagvlak voor hernieuwbare energie in het Pajottenland. “In die periode is ‘Opgewekt Pajottenland’ meer geworden dan een project. Het is de motor van een regio die volop wil gaan voor een energieneutrale toekomst waarin gemeenten, burgers, landbouwers en bedrijven samenwerken”, vertelt Carolien Ruebens, coördinator van het Strategisch Project.

 

Samen aan de slag

 

Het  Pajottenland  is een unieke streek.  Het reliëf zorgt voor prachtige vergezichten en pittoreske, Bruegeliaanse dorpen stralen de streekidentiteit uit. Maar de streek staat ook voor heel wat uitdagingen. Hoe maken we ons Pajotse landschap weerbaar voor veranderingen in het klimaat en onze omgeving én houden we het authentiek? “Dat is de hamvraag die we niet vanuit één enkel thema of perspectief kunnen beantwoorden. Daarom ontwikkelden we samen, vanuit het strategisch project Opgewekt Pajottenland, een gedragen en geïntegreerde visie op een energieneutraal Pajottenland in 2040”, vertelt gedeputeerde voor Ruimtelijke Planning Ann Schevenels. 

 

Landschap als basis

 

Maar hernieuwbare energie dient natuurlijk ook kwaliteit toe te voegen aan het Pajotse landschap. Hoe hebben we dit aangepakt? Door een participatieve aanpak te combineren met ontwerpend onderzoek. Zo onderbouwen we een gedragen afwegingskader voor de verschillende keuzes die gemaakt moeten worden. Dit gebeurde aan de hand van een landschapsstudie die uitgevoerd werd in opdracht van Provincie Vlaams-Brabant. Deze studie geeft onder andere een inzicht in de theoretische ideale mix van hernieuwbare energie die het Pajottenland toelaat om energieneutraal te worden in 2040.

 

Waarom een Landschapsvisie 2040?

 

Dankzij de Landschapsvisie 2040 kunnen we vandaag als regio een eenduidig antwoord bieden op toekomstige ontwikkelingen in het kader van een energieneutraal Pajottenland. Zo bereiden we onze regio voor op een toekomst waarin hernieuwbare energie een steeds belangrijker plaats krijgt. We maken dus werk van een hernieuwbare energiemix op maat van het Pajotse landschap. De Landschapsvisie geeft een duidelijke richting aan waar we met het oog op de toekomst naartoe werken. Ze creëert een kader tegen impulsieve en versnipperde beslissingen. Maar ze is niet in steen gebeiteld. Technologische innovaties en maatschappelijke ontwikkelingen kunnen ervoor zorgen dat een visie bijgestuurd wordt.

 

De ondertekende Landschapsvisie 2040

 

Stukje voor stukje legden we samen de puzzel: de nodige besparingen en toekomstige energiebehoeften, de landschappelijke voorwaarden voor een respectvolle inpassing van hernieuwbare energie en de verschillende bronnen en technologieën die inzetbaar zijn. We benaderen het Pajottenland als één energielandschap dat opgebouwd is uit twee identiteiten: dynamische flanken rondom een verstild binnenland. De flanken en noordrand van het gebied zijn dynamisch, druk bewoond en bevraagd, terwijl het binnenland kenmerkend langzaam en haast verstild mooi is. Beide identiteiten vragen én krijgen een andere aanpak. We versterken niet alleen de twee identiteiten zelf, maar ook hun interactie door landschappelijke grenzen en voorwaarden te stellen aan hernieuwbare energie in het Pajottenland. We koppelen ‘stedelijkheid’ en ‘bedrijvigheid’ aan de productie van hernieuwbare energie en respecteren dit in toekomstige opgaves rond verdichting en de mobiliteitsshift.

 

De ideale mix

 

Door in te zetten op 18% energiebesparing, een verdrievoudiging van de elektrificatie en lokale hernieuwbare energieproductie op maat van het landschap, kan het Pajottenland op jaarbasis energieneutraal worden. Maar hoe zetten we die visie ook om in effectief beleid? Geïnspireerd door de Landschapsstudie ging een aantal lokale beleidsmakers samen aan de slag met het landschappelijke kader en de bouwstenen hernieuwbare energie. Het resultaat is een haalbare energiemix op maat van het Pajottenland. En die mix mag er zijn! We komen aan 100 % lokale hernieuwbare energie. Met iets meer zon (73%) en biomassa (6%) en iets minder wind (21%) komen we dicht in de buurt van de samenstelling van de theoretische ideale mix van de Landschapsstudie.

 

Nu de Landschapsvisie 2040 ondertekend werd en we onze ideale hernieuwbare energiemix kennen, is het tijd voor actie. Wordt ongetwijfeld vervolgd.

 

De eindpublicatie van het strategisch project Opgewekt Pajottenland lees je op www.opgewektpajottenland.be

 

Meer informatie

Documenten:

Startnota Opgewekt Pajottenland

Energiesysteemanalyse Opgewekt Pajottenland

Voorstellennota Opgewekt Pajottenland

Eindrapport van de Landschapsstudie (https://we.tl/t-d1JVuP1bSu)

Coördinator:
Carolien Ruebens
Dienst ruimtelijke planning
Provincieplein 1
3010 LEUVEN
tel: 016 26 74 99
mail: Klik hier