Excentriciteit in kernen: ruimtelijke ontwikkeling en duurzaam vervoer -ontwikkelgids

Samenvatting

Ruimtelijke structuur en mobiliteitsstructuur spelen op elkaar in. Vervoersknooppunten van collectief vervoer of kortweg vervoersknooppunten kunnen een belangrijke hefboom zijn voor ruimtelijke transformatie, waarin de samenhang tussen ruimtelijke en mobiliteitsstructuur versterkt kan worden. Bovenlokale openbaar vervoersnetwerken (zoals het spoornetwerk) worden vaak gekenmerkt door excentrisch gelegen (inter)regionale vervoersknooppunten.

Deze vervoersknooppunten, die excentrisch gelegen zijn aan een kern met een goed voorzieningenniveau, missen door hun perifere ligging, de nodige dynamiek om volwaardig als duurzaam vervoersknooppunt voor collectief vervoer te functioneren. Ze hebben het potentieel om als hefboom te dienen voor verschillende types ontwikkeling die aansluiten op de bestaande ruimtelijke context van een kern. De principes van TOD vormen hierbij de leidraad: verdichten en verweven nabij goed ontsloten vervoersknooppunten is essentieel voor de werking van dat punt.

Deze gids toont aan gemeenten, provincies en ontwerpers, die geconfronteerd worden met die specifieke ontwerpopgave, dat er in verschillende richtingen geïntegreerde oplossingen kunnen worden verbeeld. Met ontwikkelingsconcepten en -strategieën biedt de gids een gemeenschappelijke taal aan om geïntegreerd te werken.

Ontwikkelingsconcepten

De onderzochte concepten zoeken naar manieren om de relatie tussen vervoersknooppunt en aantrekkingspool te versterken in tijd en ruimte of om de complementariteit tussen kern en vervoersknooppunt te verhogen:

  • als schakelpunt tussen het centrum van de kern en de (monofunctionele) aantrekkingspool
  • als stedelijke pool, die complementair werkt aan het centrum van de kern
  • als hefboom voor landschappelijke ontwikkeling

Kaartmateriaal met bepaalde stedelijke, mobiliteits- en landschappelijke gegevens vormt de basisbron voor de selectie van excentrische vervoersknooppunten, en schetst een beeld van mogelijke relaties met de bestaande kern. Daarnaast geeft onderzoek over het verplaatsingsgedrag van mensen bijkomende nuttige inzichten over de relaties tussen verschillende vervoersknooppunten en de kern. Het “Onderzoek naar het gedrag van de gebruiker van voorzieningen in de ruimte” in opdracht van VPO (publicatie in 2021) gaat eveneens dieper op dat thema in.

Ontwikkelingstypes

Bij elk ontwikkelingsconcept horen een aantal generieke tools of bouwstenen, onder andere op vlak van mobiliteitssysteem, stedelijk systeem en landschappelijk systeem, en op vlak van ligging van het vervoersknooppunt ten opzichte van de kern. De integratie van verschillende bouwstenen op enkele exemplarische contexten leidt tot een aantal types ontwikkelingsstrategieën, die verder uitgewerkt worden in inspirerende ontwikkelingstegels. De gids identificeert typeopgaven en linkt hieraan ontwikkelingsstrategieën en inspirerende ontwikkelingstegels. De typeopgaven behandelen:

  • het versterken van de dynamiek in de buurt van het vervoersknooppunt zelf
  • het opladen van de routes naar en verbindingen van het vervoersknooppunt
  • de transformatie van verdere gelegen knooppuntlocaties die uit monofunctioneel wonen of bedrijvigheid bestaan.  

Aanvullende strategieën voor de intensivering op bedrijventerreinen en de verweving van wonen en werken is vanuit een meer bedrijfsgericht perspectief te vinden in ander materiaal van VPO.

Bronverwijzing

Dams, F., Op de Beeck, T., Durznez, H. (2020) Excentriciteit in kernen. Ruimtelijke ontwikkeling en duurzaam vervoer - een ontwikkelingsgids, in kader van de opdracht Knooppunten en dynamiek, studie in opdracht van het Vlaams Planbureau voor Omgeving.

Meer over dit onderzoek

Contacteer ons

Afdeling Vlaams Planbureau voor Omgeving (VPO)
02 553 83 50 (bereikbaar op werkdagen van 8.30 tot 12.00 u. en van 13.00 tot 17.00 u.)