Organisch gegroeide campus is schoolvoorbeeld van intensief ruimtegebruik

"Een school als stadskwartier"

RR_SanctaMariaLeuven_foto
RR_SanctaMariaLeuven_foto
RR_SanctaMariaLeuven_foto
RR_SanctaMariaLeuven_foto
RR_SanctaMariaLeuven_foto
RR_SanctaMariaLeuven_foto
RR_SanctaMariaLeuven_foto
RR_SanctaMariaLeuven_foto
RR_SanctaMariaLeuven_foto
RR_SanctaMariaLeuven_foto
RR_SanctaMariaLeuven_foto
RR_SanctaMariaLeuven_foto
RR_SanctaMariaLeuven_foto
RR_SanctaMariaLeuven_foto
RR_SanctaMariaLeuven_foto
RR_SanctaMariaLeuven_foto

Datum van oplevering: december 2009
Ligging: Charles Deberiotstraat 14, 3000 Leuven
Opdrachtgever: Sancta Maria Leuven
Architectuur: Eureka-architectuur
Aannemer: Renotec

Een stad in de stad. Zo valt de schoolcampus van Sancta Maria Leuven nog het best te omschrijven. De school is door de jaren heen organisch gegroeid van één compact schoolgebouw naar een heus stadskwartier met een zeer diverse typologie aan gebouwen waarbij verbinding centraal staat. Opmerkelijk is ook dat er een kerkgebouw in de campus is geïntegreerd dat dienst doet als polyvalente ruimte. Ze zorgt voor een rustpunt op deze schoolsite middenin de stad, die de beschikbare ruimte zeer intensief benut.    

Het verhaal van het Leuvense Sancta Mariainstituut gaat drie eeuwen terug in de tijd, maar de snelle groei die leidde tot de huidige schoolcampus is pas een evolutie van de laatste decennia. “Toen ik in 1990 mijn loopbaan als directeur van deze school aanvatte, was dit een bescheiden campus voor 248 leerlingen met een hoofdgebouw in de Charles Deberiotstraat, een kleine speelplaats en enkele klaslokalen in het oud klooster aan de overzijde van de straat”, vertelt algemeen directeur Willy Lemmens. “Enkele jaren later kregen we de kans om een herenhuis uit 1874 aan te kopen in de Tiensestraat, waarin we klaslokalen hebben ondergebracht. Op dat moment hebben we ook de speelplaats uitgebreid, door grond weg te graven en zo een rotonde te creëren met speelplaatsen op twee niveaus.”
 

RR_SanctaMariaLeuven_foto


Intussen bleef de school groeien en drong verdere uitbreiding zich op. Toen de kans zich in 2006 aanbood om het klooster en de kerk van de Paters Minderbroeders Conventuelen aan het Herbert Hooverplein aan te kopen, heeft het schoolbestuur dan ook niet lang getwijfeld. Het kloostergebouw uit de jaren 60 werd gestript tot op het betonskelet en voorzien van klaslokalen en een n openleercentrum verspreid over de verdiepingen. De directielokalen helemaal bovenaan bieden een prachtig uitzicht over de Leuvense skyline. De kerk van het kloostercomplex werd getransformeerd tot polyvalente ruimte met een onthaalbalie in de voorsteven. De school maakte van de gelegenheid gebruik om de bestaande sportzaal te renoveren, en een sportzaal en vaklokalen toe te voegen aan de campus in de vorm van een nieuwbouwvolume, bedekt met een groendak.

RR_SanctaMariaLeuven_foto

 

 “Al deze gefaseerde verbouwingen hebben geleid tot de campus zoals ze vandaag is. Elke vierkante meter ruimte is hier benut. Dat is ook nodig want intussen tellen we al meer dan 1.000 leerlingen”, aldus de directeur.

De oplossing: een kerk als rustpunt 

Dé uitdaging bij de laatste uitbreiding in 2006 was de reconversie van de kerk aan het Herbert Hooverplein, die destijds nog intensief gebruikt werd. De eerste reflex van de school was om de ruimte te vullen met klaslokalen of zelfs een turnzaal, maar al snel werd besloten om de kerk een kerk te laten, en dus de openheid van de ruimte uit te spelen als troef. “Een stadscampus als deze heeft al snel een gedrongen karakter. Voor de verbouwing van de kerk zijn we dan ook vertrokken van het basisidee om een leegte te laten, een rustpunt op de intensief gebruikte schoolsite”, vertelt Paul Bogaert, architect-bestuurder bij Eureka-architectuur en al vijfentwintig jaar betrokken bij de verbouwingen van de school. 

Paul Bogaert: “De campus is organisch gegroeid maar we hebben niet zomaar telkens iets bijgebouwd. We zijn steeds vertrokken van de filosofie om de campus te verbinden en de polyvalentie ervan te versterken.”

De kerk - in de 19de eeuw ontworpen door de bekende Leuvense architect Joris Helleputte - is integraal gerestaureerd, inclusief de glasramen, het altaar en het orgel. Door middel van een opbouwvloer waarin alle technieken verborgen zitten, is ook de originele vloer gevrijwaard. Dankzij een mobiele tribune kan de ruimte polyvalent gebruikt worden om grotere groepen leerlingen samen te brengen.
 

RR_SanctaMariaLeuven_foto


De kerk kan ook als auditorium dienen voor externen maar aangezien de kerk niet ontwijd is, kan er niet eender welke activiteit plaatsvinden. “We organiseren geen carnavalsfeesten in de kerk, maar wel lezingen, theatervoorstellingen of filmvertoningen”, vertelt de directeur. “Het is een unieke plek op onze campus. Wanneer leerlingen er binnenkomen, brengt de bijzondere sfeer hen meteen tot rust. Vanop de tribune kan je de prachtige glasramen van dichtbij bewonderen, iets wat vroeger onmogelijk was. Wat mij betreft is dit het mooiste auditorium van Leuven.” 

Ann Pisman: “De kerk is een mooi voorbeeld van duurzaam ruimtegebruik omdat het gebouw zich aanpast aan de noden van de tijd.”

“De kerk is een mooi voorbeeld van duurzaam ruimtegebruik omdat het gebouw zich aanpast aan de noden van de tijd”, vult Ann Pisman, Aanspreekpunt Onderzoek bij het Vlaams Departement Omgeving, aan. “De kerk is ooit gebouwd omdat er nood was aan een plek voor misvieringen. Vandaag zijn er minder kerkgangers maar meer scholieren. Door het gebouw op deze manier te herbestemmen, kan het in de toekomst ook nog voor andere doeleinden dienen. Zo speelt de kerk in op de ruimtevraag van vandaag, zonder de ruimtevraag van toekomstige generaties in het gedrang te brengen. De combinatie van een kerk en een school is in Vlaanderen niet bijzonder uniek, maar de manier waarop ze is ingevuld wel. In die zin kan dit ook andere scholen met een nood aan ruimte inspireren.” 

De kunst van het verbinden

Naast de reconversie van de kerk was dé uitdaging voor deze organisch gegroeide campus om verbinding tussen alle schoolgebouwen tot stand te brengen. Dat realiseerde de architect gaandeweg met tunnels en passerelles. “Wanneer we spreken over ruimtelijk rendement, gaat het niet alleen over verdichten maar ook over de mate waarin we ruimtes met elkaar verbinden. Het zijn net de verbindingen op menselijke schaal die een stad leefbaar maken”, stelt Paul Bogaert. “Leerlingen en leerkrachten moeten zich snel van de ene zone naar de andere kunnen verplaatsen, en dat op verschillende manieren. Om het nieuw aangekochte kloostercomplex van de Paters Conventuelen te verbinden met de rest van de campus hebben we een tunnel gegraven naar de onderste speelplaats, een betonnen passerelle aangebracht rond de kerk naar de bovenste speelplaats en een bijna zwevende passerelle boven de hoogste speelplaats om de verbinding te maken met het oorspronkelijke hoofdgebouw in de Charles Deberiotstraat.” 

RR_SanctaMariaLeuven_foto

De troeven: gezellige chaos

“Het fijne aan deze campus is dat er een beetje chaos in zit. Dat maakt het net zo gezellig”, vertelt Willy Lemmens. “Geen lange gangen en uitgestrekte anonieme speelplaatsen hier. Onze school is een doolhof waarin leerlingen kunnen verdwalen en zichzelf kunnen terugvinden. Dankzij de compacte campus hebben wij trouwens een zeer intens contact met onze leerlingen. Ik gebruik dan ook steevast de boutade dat we geen ruimte hebben, maar mekaar de ruimte moeten geven. In die zin is de campus een mooie veruitwendiging van waar wij voor staan: een school in het hart van de stad, met een hart voor leerlingen. Met de kleurrijke textieldoeken op de voor-en achtergevel zetten we extra in de verf dat iedereen hier welkom is.” 
Dat er een gezellige sfeer heerst op Sancta Maria kunnen ook zesdejaars Kato Dumoulin en Yano Smets De Boeck beamen. “Hoewel hier veel leerlingen schoollopen, is onze campus klein maar fijn. Iedereen kent elkaar, omdat we elkaar continu tegen het lijf lopen. Daardoor hebben we ook een goed contact met onze leerkrachten”, vertelt Yano. “In andere scholen word je soms wat overweldigd door de enorme gebouwen. Hier hangt een eerder kleinschalige maar tegelijk bruisende stadssfeer. Iedereen heeft op de campus zijn eigen plekje. En hoewel de gebouwen verschillende stijlen hebben, geraak je gemakkelijk van hier naar daar”, vult Kato aan. Ook de kerk is voor de leerlingen een meerwaarde. “Uiteraard is het veel fijner om hier te vertoeven voor speciale gelegenheden dan in een banale ruimte als een refter”, beaamt Yano. 

Willy Lemmens: “Geen lange gangen en uitgestrekte anonieme speelplaatsen hier. Onze school is een doolhof waarin leerlingen kunnen verdwalen en zichzelf kunnen terugvinden.”

“De school is hier in feite geen schoolgebouw maar een stadskwartier dat de school heeft ingenomen. Door allerlei gefaseerde aankopen is het een diverse verzameling van gebouwen geworden, waardoor de typologie van een school hier niet van toepassing is. Laat dat nu net het boeiende aan deze site zijn”, meent Paul Bogaert. Nog een voordeel aan een school middenin de stad is dat ze volop gebruik kan maken van alle faciliteiten die de stad te bieden heeft, zonder dat de school daar zelf ruimte voor hoeft te voorzien.  

Complexe uitvoering

Op een intensief gebruikte schoolcampus pal in het centrum van de stad, spreekt het voor zich dat bouwwerken een zekere complexiteit met zich meebrengen. “Ook naar werfinrichting toe is het telkens weer een uitdaging voor de aannemers”, vertelt Paul Bogaert. “In vergelijking met andere schoolprojecten van ons bureau hebben de verbouwingen hier dan ook vaak meer gekost dan de subsidieerbare norm, precies omwille van die complexiteit. Een school bouwen in het buitengebied mag dan goedkoper zijn, op de langere termijn brengen ze meer maatschappelijke kosten met zich mee. Denk maar aan investeringen in openbaar vervoer en nutsvoorzieningen.” 

Wat beter kon

Alles kan beter, dat is ook zo voor dit project. Zo is er aan de verbouwingen geen masterplan te pas gekomen, net omdat de campus organisch gegroeid is telkens wanneer de gelegenheid zich voordeed om een nieuw gebouw aan te kopen. “Toch hebben we niet zomaar telkens iets bijgebouwd. We zijn steeds vertrokken van de filosofie om de campus te verbinden en de polyvalentie ervan te versterken”, aldus Paul Bogaert. “Het is hier nooit onze bedoeling geweest om te streven naar eenheid: de stad is een amalgaam van diverse typologieën en wij hebben daar op verder gebreid, met het idee van verbinden als leidraad.”  

Nog een werkpunt is de vergroening van de campus. “Vandaag is dit een behoorlijk versteende site”, stelt Ann Pisman. “De nabijheid van het stadspark met zijn overhangende bomen maakt dat de site een zeker groen karakter heeft, maar de school gaat dit binnenkort verder versterken door de speelplaatsen te vergroenen.”  

Toekomstplannen

Verder uitbreiden is op deze site niet meer aan de orde. Ook de coronapandemie, waarbij afstand houden de regel is, heeft helaas de beperkingen van een compacte schoolcampus benadrukt. Sancta Maria Leuven kijkt nu naar uitbreiding op een andere stadscampus aan het Sint-Jacobsplein in Leuven. “Maar deze campus blijft hoe dan ook het kloppend hart van onze school”, besluit de directeur.